กุมารชาดก (Kumara Jataka)

กุมารชาดก

ในสมัยโบราณนานมา ครั้งเมื่อพระโพธิสัตว์ทรงอุบัติเป็นกุมารน้อยผู้มีรูปโฉมงดงามราวกับเทพบุตร นามว่า 'กุมาร' อาศัยอยู่ในนครอันรุ่งเรืองแห่งหนึ่งกับพระบิดาและพระมารดา ผู้เป็นกษัตริย์แห่งเมืองนั้น กุมารน้อยเติบโตขึ้นมาท่ามกลางความรัก ความเอาใจใส่ และการยกย่องสรรเสริญ พระองค์ทรงมีพระสติปัญญาเฉลียวฉลาด ช่างสังเกต และมีพระทัยเมตตาต่อสรรพสัตว์ตั้งแต่ยังเยาว์วัย

วันหนึ่ง ขณะที่กุมารน้อยประทับอยู่ในพระราชอุทยาน ทรงทอดพระเนตรเห็นเหล่าทาสและข้าราชบริพารกำลังเล่นหัวกันอย่างสนุกสนาน แต่แล้วก็มีเสียงร้องไห้ดังขึ้นมาจากเด็กชายคนหนึ่ง ซึ่งเป็นบุตรของหัวหน้าคนสวน เด็กชายคนนั้นทำของเล่นที่ทำจากดินเหนียวแตกละเอียดด้วยความซุ่มซ่าม เมื่อพ่อของเขาเห็นเข้า ก็โกรธจัดและจะลงโทษลูกชายทันที

กุมารน้อยทรงทนดูไม่ได้ ทรงรีบเสด็จเข้าไปห้ามปรามและตรัสถามถึงสาเหตุด้วยพระสุรเสียงอ่อนโยน พ่อของเด็กชายกราบทูลตามความจริง และแสดงความเสียใจที่ลูกชายทำของเล่นเสียหาย กุมารน้อยทรงแย้มพระสรวลและตรัสว่า "ท่านพ่อ ท่านอย่าเพิ่งลงโทษเด็กน้อยเลย ของเล่นนั้นทำจากดินเหนียว หาใช่สิ่งมีค่าอันใด เมื่อแตกหักไปแล้วก็สามารถปั้นขึ้นใหม่ได้"

เมื่อได้ฟังดังนั้น พ่อของเด็กชายก็รู้สึกละอายใจในความใจร้อนของตน จึงยอมสงบลง แต่กุมารน้อยทรงสังเกตเห็นแววตาที่เศร้าหมองของเด็กชาย จึงทรงตรัสถามต่อว่า "เหตุใดเจ้าจึงยังเศร้าโศกอยู่เล่า แม้ว่าของเล่นจะแตกหักไปแล้วก็ตาม"

เด็กชายตอบด้วยเสียงสั่นเครือว่า "ข้าแต่กุมารน้อย ของเล่นนี้เป็นของขวัญที่ท่านพ่อตั้งใจทำให้ข้าเป็นพิเศษ ข้ากลัวว่าเมื่อมันแตกไป ท่านพ่อจะเสียใจ และคงจะหมดรักในตัวข้าเสียแล้ว"

เมื่อได้ฟังคำตอบ กุมารน้อยทรงยิ่งประหลาดพระทัยในความรักและความผูกพันระหว่างพ่อลูกคู่นี้ ทรงคิดในพระทัยว่า "แม้แต่สิ่งของที่ทำจากดินเหนียวที่แตกหักได้ ก็ยังมีความรักและความห่วงใยผูกพันกันถึงเพียงนี้ แล้วไฉนมนุษย์ผู้ที่ควรจะมีความรักความผูกพันที่ลึกซึ้งกว่านั้น กลับมีจิตใจแข็งกระด้างและโหดร้ายต่อกันได้เล่า"

พระทัยของกุมารน้อยพลันเกิดความสังเวชในหมู่มนุษย์ที่มักจะยึดติดในสิ่งสมมติ ลืมเลือนความรักและความดีงามที่แท้จริง ทรงตัดสินพระทัยว่า หากพระองค์ได้มีโอกาสปกครองบ้านเมือง ก็จะทรงปกครองด้วยทศพิธราชธรรม และจะทรงสั่งสอนประชาชนให้รู้จักความเมตตากรุณา ความรัก และความสามัคคี

กาลเวลาผันผ่านไป กุมารน้อยทรงเจริญวัยขึ้นเป็นหนุ่ม ทรงได้รับการศึกษาอบรมอย่างดีเยี่ยม จนมีความรู้ความสามารถรอบด้าน พระบิดาเมื่อทรงเห็นว่ากุมารทรงมีคุณสมบัติเพียบพร้อมที่จะสืบทอดราชสมบัติ ก็ทรงสละราชสมบัติมอบให้แก่พระโอรส

เมื่อกุมารได้ขึ้นครองราชย์ พระองค์ทรงระลึกถึงเหตุการณ์ในวัยเยาว์ที่ได้ทรงเห็นความรักอันบริสุทธิ์ของพ่อลูกคู่หนึ่ง และความน้อยพระทัยในหมู่มนุษย์ที่ขาดความเมตตา พระองค์จึงทรงตั้งมั่นที่จะปกครองอาณาจักรด้วยความยุติธรรม ความเมตตา และการให้ทาน

พระองค์ทรงตั้งโรงทานขึ้นในพระนคร เพื่อแจกจ่ายอาหารแก่ผู้ยากไร้ ทรงจัดให้มีหมอหลวงคอยรักษาผู้ป่วยไข้โดยไม่เลือกที่รักมักที่ชัง ทรงยกเลิกการลงโทษที่โหดร้ายทารุณ และส่งเสริมให้เกิดความสงบสุขภายในอาณาจักร

มีครั้งหนึ่ง เกิดทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในแผ่นดิน เกิดความอดอยากไปทั่วทุกหย่อมหญ้า ผู้คนล้มตายเป็นจำนวนมาก แต่มหาบพิตรกลับทรงไม่ย่อท้อ ทรงนำทรัพย์สมบัติส่วนพระองค์มาแจกจ่าย ช่วยเหลือพสกนิกรอย่างเต็มกำลัง

วันหนึ่ง ขณะที่พระองค์กำลังทรงแจกจ่ายข้าวปลาอาหารแก่ประชาชนอย่างขะมักเขม้น ก็มีชายชราผู้หนึ่งเดินเข้ามาด้วยท่าทางอ่อนแรง ชายชราผู้นั้นกราบทูลว่า "ข้าแต่มหาบพิตร ข้าพระองค์อดอยากมาหลายวันแล้ว หวังเพียงจะได้เศษอาหารประทังชีวิตไปวันๆ"

พระโพธิสัตว์ทรงเห็นดังนั้น ก็ทรงโสมนัสยิ่งนัก ทรงนำข้าวปลาอาหารที่ดีที่สุดที่มีอยู่มาประทานแก่ชายชราด้วยพระองค์เอง ขณะที่ชายชรากำลังรับประทานอาหารอยู่นั้น พระโพธิสัตว์ก็ทรงสังเกตเห็นว่า ชายชราผู้นี้มีท่าทีคุ้นเคย ราวกับเคยพบเห็นที่ไหนมาก่อน

เมื่อชายชราทานอาหารจนอิ่มแล้ว พระโพธิสัตว์ก็ทรงตรัสถามว่า "ท่านปู่ ท่านมาจากที่ใด เหตุใดจึงมาอดอยากถึงเพียงนี้"

ชายชราตอบว่า "ข้าแต่มหาบพิตร ข้าพระองค์เป็นชาวบ้านธรรมดาที่อาศัยอยู่ในชนบทอันห่างไกล เมื่อเกิดภัยพิบัติขึ้นในแผ่นดิน ข้าพระองค์ก็ไม่สามารถหาอาหารเลี้ยงชีพได้ ต้องระหกระเหินมายังเมืองหลวงแห่งนี้ หวังเพียงจะได้พบพระบารมีของพระองค์"

พระโพธิสัตว์ทรงไตร่ตรองในพระทัยว่า "ชายชราผู้นี้มีท่าทางเหมือนพ่อของเด็กชายคนนั้น ที่เคยมาบอกว่าลูกชายทำของเล่นแตก" แต่ก็ยังไม่แน่พระทัย

จึงทรงตรัสถามต่อไปว่า "เมื่อครั้งก่อน ท่านเคยมีบุตรชายที่ทำของเล่นดินเหนียวแตกหรือไม่"

เมื่อได้ยินคำถาม ชายชราก็ตกใจจนตัวแข็งทื่อ ดวงตาเบิกกว้าง และกล่าวว่า "ข้าแต่มหาบพิตร ท่านทราบเรื่องนั้นได้อย่างไร เรื่องนั้นเป็นความลับของครอบครัวเราแท้ๆ"

พระโพธิสัตว์ทรงแย้มพระสรวลและตรัสว่า "เราจำท่านได้ พ่อของเด็กน้อยที่ทำของเล่นดินเหนียวแตกนั่นเอง"

ชายชราได้ฟังดังนั้น ก็รู้สึกปีติยินดีจนน้ำตาไหลพราก ทรงกราบทูลว่า "ข้าแต่มหาบพิตร ช่างเป็นบุญของข้าพระองค์แท้ๆ ที่ได้พบพระองค์อีกครั้ง และพระองค์ก็ยังทรงจดจำเรื่องราวเล็กๆ น้อยๆ ของข้าพระองค์ได้"

พระโพธิสัตว์ทรงตรัสว่า "เราจำได้ เพราะเราเห็นว่าท่านรักลูกของท่านมาก และเราก็เห็นถึงความรักและความผูกพันที่ลูกของท่านมีต่อท่าน ความรักนั้นเป็นสิ่งที่มีค่าที่สุดในโลก"

หลังจากนั้น พระโพธิสัตว์ทรงพระราชทานทรัพย์สินเงินทองให้แก่ชายชรา และให้บุตรของชายชรา (ซึ่งมาตามหาพ่อ) ได้เข้ามาทำงานในราชสำนัก เพื่อให้ครอบครัวได้อยู่อย่างสุขสบาย

พระองค์ทรงปกครองอาณาจักรด้วยทศพิธราชธรรม ไม่ทรงประมาทในการบำเพ็ญเพียร ทรงให้ทาน รักษาศีล เจริญภาวนา จนตลอดพระชนม์ชีพ